Zobacz inne artykuły:
zdjecie_aktualnosci
Odpowiedzi MEiN na pytania dotyczące ograniczenia funkcjonowania szkół od 24.10 do 8.11.2020
zdjecie_aktualnosci
Zawieszenie zajęć w klasach IV-VIII SP i SPP - komunikat MEiN
zdjecie_aktualnosci
Zatrudnienie jedynego pracownika niepedagogicznego


Kiedy obowiązuje Karta Nauczyciela a kiedy Kodeks pracy?
zdjecie_aktualnosci

 

Zasady zatrudniania nauczycieli oraz ich prawa i obowiązki uzależnione są od rodzaju placówki. Kartę Nauczyciela stosuje się we wszystkich jednostkach oświatowych. W niepublicznych tylko wybrane przepisy. W pozostałym zakresie stosuje się Kodeks pracy. 

 

Kiedy Karta Nauczyciela?

Zasady zatrudniania nauczycieli oraz ich prawa i obowiązki uzależnione są od rodzaju placówki. Nauczyciele zatrudnieni w publicznych przedszkolach szkołach i placówkach prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego lub organy administracji rządowej w pełni podlegają przepisom Karty Nauczyciela. 

Tam gdzie Karta Nauczyciela czegoś nie reguluje stosujemy Kodeks pracy (art. 91c Karty Nauczyciela), np. kwestie odpowiedzialności porządkowej (art. 108 - art. 113 Kodeksu pracy), materialnej: art. 114 - art.127 Kodeksu pracy, urlop macierzyński, rodzicielski, ojcowski, itd. 

Natomiast w jednostkach prowadzonych przez inny podmiot niż samorząd stosuje się tylko wybrane przepisy Karty Nauczyciela, w zależności od wymiaru zatrudniania. Również i tam poza wskazanymi przepisami Karty Nauczyciela, stosujemy Kodeks pracy.

Bez względu na wymiar zatrudnienia w:

  • publicznych przedszkolach szkołach oraz innych formach wychowania przedszkolnego prowadzonych przez osoby fizyczne oraz osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego,
  • przedszkolach niepublicznych, szkołach niepublicznych i niepublicznych szkołach artystycznych o uprawnieniach publicznych szkół artystycznych,
  • publicznych innych formach wychowania przedszkolnego prowadzonych przez osoby fizyczne oraz osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego oraz niepublicznych innych formach wychowania przedszkolnego

- mają zastosowanie przepisy art. 6, art. 6a, art. 9, art. 11a, art. 26, art. 63 i art. 75 - 85z Karty Nauczyciela – patrz tabela 1.

W placówkach prowadzonych przez osoby fizyczne oraz osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego z tego wykazu nie stosuje się art. 11a Karty Nauczyciela.

 

W tym miejscu zapraszam Państwa na webinarium poświęcone sprawom kadrowym: Prowadzenie spraw kadrowych w szkole i placówce w roku szkolnym 2020/21, w trakcie którego usystematyzują Państwa wiedzę na temat spraw kadrowo-płacowych, odpowiem na pojawiająca się pytania w tym zakresie oraz dokonam praktycznej analizy konkretnych przypadków.

 

Tabela 1. Przepisy Karty Nauczyciela obowiązujące nauczycieli bez względu na wymiar zatrudnienia (w tym dyrektora, jeżeli jest nauczycielem)

Przepis Karty Nauczyciela

Zakres regulacji

Art. 6 – obowiązki nauczyciela

Artykuł zawiera katalog podstawowych obowiązków pracowniczych nauczyciela. Stanowi punkt odniesienia w zakresie ustalania odpowiedzialności dyscyplinarnej. Wszyscy nauczyciele podlegają tej odpowiedzialności za uchybienia godności zawodu nauczyciela lub właśnie podstawowym obowiązkom.

Art. 6a – ocena pracy nauczyciela

Ocena pracy nauczyciela dotyczy nie tylko nauczycieli jednostek publicznych, ale również  niepublicznych

Art. 9 – wymagania kwalifikacyjne

Przepis określa wymagania potrzebne do zajmowania stanowiska nauczyciela - w tym odesłanie do stosowania przepisów rozporządzenia w  sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształcenia lub ukończonego zakładu kształcenia nauczyciel.

Art. 11a – legitymacja służbowa Nauczyciele zatrudnieni w przedszkolach i szkołach niepublicznych mogą składać wnioski o legitymację służbową. Umożliwia to wydawanie nauczycielom przedszkoli legitymacji służbowej, która jest dokumentem poświadczającym uprawnienie do korzystania z ulgowych przejazdów. Jej wydanie następuje zawsze na wniosek nauczyciela i może być uzależnione od dokonania przez nauczyciela opłaty z tytułu kosztów jej wytworzenia.

Art. 26 – wygasanie stosunku pracy z mocy prawa

Przepis zawiera wykaz sytuacji które powodują wygaśnięcie stosunku pracy z mocy samego prawa. Stosunek pracy nauczycieli – bez względu na wymiar etatu – będzie wygasał w przypadku:

  • prawomocnego ukarania karą dyscyplinarną zwolnienia z pracy oraz karą dyscyplinarną zwolnienia z pracy z zakazem przyjmowania ukaranego do pracy w zawodzie nauczycielskim w okresie trzech lat od ukarania lub karą wydalenia z zawodu nauczycielskiego,
  • prawomocnego skazania na karę pozbawienia praw publicznych albo prawa wykonywania zawodu lub utraty pełnej zdolności do czynności prawnych,
  • prawomocnego skazania za przestępstwo popełnione umyślnie,
  • upływu trzymiesięcznego okresu odbywania kary pozbawienia wolności,
  • stwierdzenia, że nawiązanie stosunku pracy nastąpiło na podstawie fałszywych lub nieważnych dokumentów albo zostało dokonane z naruszeniem warunków o zatrudnieniu nauczycieli.

Art. 63 – ochrona przewidziana dla nauczycieli jak dla funkcjonariuszy publicznych

Nauczyciel nie jest funkcjonariuszem publicznym, a tylko podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych przysługuje mu prawo do ochrony funkcjonariuszy publicznych określonych w Kodeksie karnym. Osoba prowadząca i dyrektor są obowiązani z urzędu występować w obronie nauczyciela, gdy ustalone uprawnienia zostaną naruszone.

Art. 75-85z –  odpowiedzialność dyscyplinarna i porządkowa

Nauczyciele niepubliczni (niesamorządowi) również podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej za uchybienia godności zawodu lub podstawowym obowiązkom nauczyciela oraz odpowiedzialności porządkowej za uchybienia przeciwko porządkowi pracy. 

 

Do nauczycieli zatrudnionych w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć w:

  • publicznych przedszkolach prowadzonych przez osoby fizyczne oraz osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego,
  • publicznych szkołach i placówkach prowadzonych przez osoby fizyczne oraz osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego,

-  mają zastosowanie przepisy art. 9a-9i, art. 22 ust. 3 i 4, art. 49 ust. 1 pkt 2 i 3, art. 51, art. 70a ust. 4 i 7, art. 86, art. 88 i art. 90 oraz przepisy wydane na podstawie art. 70a ust. 9 – patrz tabela 2.

Natomiast do nauczycieli zatrudnionych w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć w:

  • przedszkolach niepublicznych,
  • publicznych innych formach wychowania przedszkolnego prowadzonych przez osoby fizyczne oraz osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego oraz niepublicznych innych formach wychowania przedszkolnego

- mają zastosowanie przepisy art. 9a-9i, art. 22 ust. 3 i 4, art. 49 ust. 1 pkt 2 i 3, art. 51, art. 70a ust. 4 i 7 i art. 88 oraz przepisy wydane na podstawie art. 70a ust. 9.

 

Tabela 2. Przepisy obowiązujące przy zatrudnieniu na co najmniej 1/2 etatu (w tym do nauczyciela zatrudnionego na stanowisku dyrektora)

 

Karty Nauczyciela

Zakres regulacji

Art. 9a-9i - awans zawodowy

Nauczycielowi stażyście i nauczycielowi kontraktowemu odbywającemu staż dyrektor przydziela spośród nauczycieli mianowanych lub dyplomowanych opiekuna, z zastrzeżeniem że w przedszkolach i szkołach niepublicznych opiekunem nauczyciela stażysty i nauczyciela kontraktowego może być również nauczyciel zajmujący stanowisko kierownicze (np. dyrektor). 

Art. 22 ust. 3 i 4

Dotyczy sytuacji nauczyciela odbywającego staż, który jest zatrudniony w kilku szkołach, a który w żadnej z tych szkół nie jest zatrudniony w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć, łącznie jednak wymiar jego zajęć stanowi co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć. Wówczas przedszkole, szkoła, w którym realizuje staż, wskazuje organ nadzoru pedagogicznego. Również sam dyrektor może realizować awans zawodowy. Po spełnieniu określonych warunków, dyrektora nie obowiązuje odbywanie stażu, bowiem dla niego równoważny z okresem stażu jest okres zatrudnienia.

Art. 49 ust. 1 pkt 2 i 3 - tworzenie funduszy nagród dla nauczycieli

W budżetach wojewodów i w budżecie MEN tworzy się specjalne fundusze na nagrody dla nauczycieli za ich osiągnięcia dydaktyczno-wychowawcze. 

 

Art. 51 - nadawanie nauczycielom "Medalu Komisji Edukacji Narodowej"

Medal KEN nadawany jest przez ministra edukacji nauczycielom i innym osobom za szczególne zasługi dla oświaty i wychowania.

Art. 70a ust. 4 i 7 - korzystanie ze środków na dokształcanie i doskonalenie zawodowe

W budżetach wojewodów wyodrębnia się środki na wspieranie organizacji doradztwa metodycznego. W budżecie ministra edukacji wyodrębnia się środki na realizację zadań w zakresie doskonalenia zawodowego nauczycieli,

Art. 86, 88 - uprawnienia emerytalne

Nauczyciel zaliczany jest do pracowników wykonujących pracę w szczególnym charakterze. Przepis wprowadza szczególne uregulowania w kwestii przechodzenia na emeryturę. Początkowo to rozwiązanie nie dotyczyło nauczycieli przedszkoli niepublicznych, nawet jeżeli pracowali oni w pełnym wymiarze czasu pracy. Ostatecznie Trybunał Konstytucyjny podzielił wątpliwości RPO i dopuścił możliwość wcześniejszego przechodzenia na emeryturę nauczycieli przedszkoli niepublicznych.

Art. 90 – dodatek do emerytury

Dotyczy tajnego nauczania.

 

Przy zatrudnieniu – Kodeks pracy

W pozostałym zakresie do nauczycieli jednostek prowadzonych przez inny podmiot niż samorząd stosuje się Kodeks pracy, do którego Karta Nauczyciela odwołuje w sytuacjach nieuregulowanych w tej ustawie (art. 91c) – patrz tabela 3. 

 

Tabela 3. Obszary regulowane Kodeksem pracy (przykładowe)

Obszar

Opis

Zatrudnianie i zwalnianie

W przedszkolach, innych formach wychowania przedszkolnego, szkołach i placówkach (nie samorządowych), nauczycieli zatrudnia się na podstawie umowy o pracę, zgodnie z ustawą z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy. Tylko w przypadku nauczycieli prowadzących zajęcia bezpośrednio z uczniami lub wychowankami w wymiarze nie wyższym niż 4 godziny tygodniowo, powierzenie prowadzenia tych zajęć może nastąpić również na innej podstawie niż umowa o pracę, jeżeli w treści łączącego strony stosunku prawnego nie przeważają cechy charakterystyczne dla stosunku pracy (np. na podstawie umowy cywilnoprawnej z Kodeksu cywilnego).

Urlop wypoczynkowy

Nauczyciele z jednostek niepublicznych nie mogą korzystać z uprawnień dotyczących urlopu wypoczynkowego przewidzianych w KN (czyli w wymiarze ferii zimowych i letnich oraz w czasie ich trwania, czy w wymiarze 35 dni roboczych). Ich wymiar urlopu wypoczynkowego wynosi więc 20 dni lub 26 dni (jeżeli pracownik jest zatrudniony co najmniej 10 lat). Wymiar urlopu dla pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tego pracownika.

Czas pracy i wynagrodzenie

Tylko wynagrodzenia nauczycieli w szkołach prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego są regulowane expressis verbis przez ustawę, a wysokość najniższej pensji zasadniczej zależy od stopnia awansu zawodowego nauczyciela, jego kwalifikacji oraz realizowanego wymiaru obowiązkowych zajęć. O wynagrodzeniu i czasie prac w niepublicznych jednostkach w praktyce decyduje osoba prowadząca. 

Odpowiedzialność porządkowa, materialna

Do nauczycieli jednostek niesamorządowych stosujemy przepisy dotyczące odpowiedzialności porządkowej i materialnej. Odpowiedzialność dyscyplinarna z kolei wynika już z Karty Nauczyciela.

Urlopy związane z rodzicielstwem

Również podstawowe zasady związane z wymiarem i zasadami korzystania z urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego, ojcowskiego itd. określa Kodeks pracy.

 

 

Podstawa prawna:

  • ustawa z 26 stycznia 1982 r. − Karta Nauczyciela (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2215 ze zm.),
  • ustawa z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U z 2020 r. poz. 1320 ze zm.).

 

Dariusz Skrzyński

28-09-2020

 

ECRK s.c.
ul. Elektryczna 1/3 lok. 216
15-080, Białystok
Oddział Warszawa:
ul. Zaruby 6A lok. 32
 
Telefony

logo